@mastersthesis{bal2025literary,
  author = {Bal, Onur},
  title = {Literary Work Readership and Its Relationship with Mentalisation and Empathy},
  school = {Yeditepe University},
  year = {2025},
  type = {Master's thesis},
  url = {https://onurbal.com/en/academics/thesis/}
}

4.3. Etkileşim Etkilerini İçeren Hiyerarşik Regresyon Analizi

İlk olarak, hedef değişkenler genel empati (QCAE) ve genel zihinselleştirme (MentS) olmak üzere üç adımlı iki hiyerarşik regresyon analizi yürütülmüştür. Ardından QCAE’nin Bilişsel Empati ve Duygulanımsal Empati alt ölçekleri ile MentS’in benlikle ilişkili zihinselleştirme (Kendilik) ve başkalarıyla ilişkili zihinselleştirme (Ötekiler) alt ölçekleri de hedef değişken olarak seçilmiştir. İlk adımda yaş, cinsiyet ve aylık harcama demografik kontrol değişkenleri olarak modele dahil edilmiştir. İkinci adımda okunan kitap sayısı, genel varoluşsal kaygılar puanı, durumluk kaygı ve sürekli kaygı puanları temel yordayıcılar olarak eklenmiştir. Son adımda ise okunan kitap sayısı ile diğer temel yordayıcılar arasındaki etkileşimler modele dahil edilmiştir. Kontrol değişkenlerinden aylık harcama ve eğitim düzeyi, hücrelerdeki düşük katılımcı sayılarını dikkate almak amacıyla daha geniş kategoriler hâlinde yeniden kodlanmıştır. Birleştirilen gruplar ve ilgili örneklem büyüklükleri aşağıda Tablo 7’de gösterilmektedir.

Birleştirilmiş Grup	Özgün Grup(lar)	n	%
Cinsiyet
Erkek		50	19.4
Aylık harcama
0–15,000 TL	0–15,000 TL	102	39.5
15,001–30,000 TL	15,001–30,000 TL	88	34.1
30,001–45,000 TL	30,001–45,000 TL	35	13.6
45,000 TL üzeri	45,000 TL üzerindeki 4 grubun tümü	33	12.8
En yüksek eğitim düzeyi
Üniversite dışı	Lise diploması, Ön lisans derecesi	181	70.2
Üniversite	Lisans derecesi, Yüksek lisans derecesi, PhD	77	29.8

Tablo 7\ Aylık harcama ve en yüksek eğitim düzeyi için birleştirilmiş gruplar

Not. Özgün kategorilere ilişkin frekanslar Tablo 1’de bildirilmiştir (bkz. Yöntem bölümü)

4.3.1. Genel Empati

Tablo 8’de genel empatiyi yordayan hiyerarşik regresyon analizinin sonuçları sunulmaktadır.

Tablo 8
Genel empati hiyerarşik regresyon modeli

Yordayıcı	B	SE	β	t	p
Adım 1: Kontrol Değişkenleri
Yaş	-6.60	8.54	-.06	-0.77	.440
Cinsiyet (ref = Erkek)
Kadın	9.43	1.76	.32	5.36	< .001
En Yüksek Eğitim Düzeyi (ref = Üniversite dışı)
Üniversite	-0.17	1.82	-.01	-0.09	.925
Aylık Harcama (ref = 0–15,000 TL)
15,001–30,000 TL	1.74	1.63	.07	1.07	.287
30,001–45,000 TL	1.00	2.17	.03	0.46	.645
45,000 TL üzeri	5.49	2.28	.16	2.41	.017
Adım 2: Temel Yordayıcılar
Kitaplar	2.37	0.96	.15	2.48	.014
ECQ	0.12	0.05	.19	2.39	.018
STAI–S	0.02	0.07	.02	0.33	.742
STAI–T	-0.08	0.11	-.06	-0.67	.504
Adım 3: Etkileşim Terimleri
Kitaplar × ECQ	-0.05	0.07	-.06	-0.78	.435
Kitaplar × STAI–S	0.00	0.00	.01	0.10	.917
Kitaplar × STAI–T	0.00	0.01	.01	0.17	.866

Not. Adım 1: F(6, 251) = 6.57, p = < .001, R² = .14.

Adım 2: ΔR² = .05, F_change(4, 247) = 3.91, p_change = .004;

F(10, 247) = 5.69, p < .001, R² = .19.

Adım 3: ΔR² = .00, F_change(3, 244) = 0.29, p_change = .831;

F(13, 244) = 4.41, p < .001, R² = .19.

Demografik değişkenler empatideki varyansın %14’ünü açıklamıştır, R² = .14, F(6, 251) = 6.57, p < .001. Kadın olmak daha yüksek empati puanlarını anlamlı düzeyde yordamış (β = .32, p < .001); daha yüksek gelire sahip katılımcılar (45,000 TL üzeri) da anlamlı düzeyde daha yüksek empati göstermiştir (β = .16, p = .017). Diğer ortak değişkenler anlamlı değildir (|β| ≤ .07, ps ≥ .287). Temel yordayıcıların eklenmesi varyansın %5’lik ek bir bölümünü açıklamıştır, ΔR² = .05, F_change(4, 247) = 3.91, p_change = .004; toplam R² = .19, F(10, 247) = 5.69, p < .001. Hem okunan kitap sayısı (β = .15, p = .014) hem de varoluşsal kaygılar (β = .19, p = .018) empatinin anlamlı pozitif yordayıcılarıyken sürekli ve durumluk kaygı anlamlı değildir (|β| ≤ .06, ps ≥ .504). Etkileşim terimleri modele ek açıklayıcı güç kazandırmamıştır, ΔR² = .00, F_change(3, 244) = 0.29, p_change = .831; nihai R² .19 olarak kalmıştır, F(13, 244) = 4.41, p < .001. Genel olarak cinsiyet ve gelir kontrol edildiğinde, edebiyata daha fazla maruz kalma ve daha yüksek varoluşsal kaygılar daha yüksek empatiyle ilişkili bulunurken kaygı ve etkileşim etkilerinin anlamlı bir rolü görülmemiştir.

4.3.2. Genel Zihinselleştirme

Tablo 9’da genel zihinselleştirmeyi yordayan hiyerarşik regresyon analizinin sonuçları sunulmaktadır.

Tablo 9
Genel zihinselleştirme hiyerarşik regresyon modeli

Yordayıcı	B	SE	β	t	p
Adım 1: Kontrol Değişkenleri
Yaş	23.65	9.33	.19	2.53	.012
Cinsiyet (ref = Erkek)
Kadın	4.48	1.92	.14	2.33	.021
En Yüksek Eğitim Düzeyi (ref = Üniversite dışı)
Üniversite	-1.15	1.99	-.04	-0.58	.563
Aylık Harcama (ref = 0–15,000 TL)
15,001–30,000 TL	-1.80	1.78	-.07	-1.01	.312
30,001–45,000 TL	-2.37	2.37	-.07	-1.00	.318
45,000 TL üzeri	0.64	2.49	.02	0.26	.797
Adım 2: Temel Yordayıcılar
Kitaplar	1.01	1.01	.06	1.01	.315
ECQ	0.03	0.05	.05	0.57	.567
STAI–S	0.04	0.07	.04	0.48	.632
STAI–T	-0.54	0.12	-.40	-4.55	< .001
Adım 3: Etkileşim Terimleri
Kitaplar × ECQ	-0.05	0.07	-.06	-0.75	.456
Kitaplar × STAI–S	-0.01	0.01	-.07	-0.91	.364
Kitaplar × STAI–T	-0.00	0.00	-.02	-0.22	.827

Not. Adım 1: F(6, 251) = 2.54, p = = .021, R² = .06.

Adım 2: ΔR² = .12, F_change(4, 247) = 9.04, p_change < .001;

F(10, 247) = 5.34, p < .001, R² = .18.

Adım 3: ΔR² = .01, F_change(3, 244) = 0.64, p_change = .592;

F(13, 244) = 4.23, p < .001, R² = .18.

Demografik değişkenler zihinselleştirmedeki varyansın %6’sını açıklamıştır, R² = .06, F(6, 251) = 2.54, p = .021. Yaş daha yüksek zihinselleştirmeyi anlamlı düzeyde yordamış (β = .19, p = .012), kadın olmak da daha yüksek puanlarla ilişkili bulunmuştur (β = .14, p = .021); eğitim ve gelir anlamlı yordayıcılar değildir (|β| ≤ .07, ps ≥ .312). Temel yordayıcıların eklenmesi açıklanan varyansı %12 artırmıştır, ΔR² = .12, F_change(4, 247) = 9.04, p_change < .001; toplam R² = .18, F(10, 247) = 5.34, p < .001. Bu blokta anlamlı olan tek yordayıcı sürekli kaygıdır (β = –.40, p < .001); okunan kitap sayısı, varoluşsal kaygılar ve durumluk kaygı anlamlı değildir (|β| ≤ .06, ps ≥ .315). Etkileşim terimleri ek varyans açıklamamıştır, ΔR² = .01, F_change(3, 244) = 0.64, p = .592; nihai R² .18 olarak kalmıştır, F(13, 244) = 4.23, p < .001. Genel olarak daha ileri yaş, kadın olmak ve daha düşük sürekli kaygı daha yüksek zihinselleştirmeyi yordamış; edebiyata maruz kalmanın veya etkileşimlerinin modele anlamlı bir katkı sağladığına ilişkin kanıt bulunmamıştır.

4.3.3. Bilişsel Empati

Tablo 10’da bilişsel empatiyi yordayan hiyerarşik regresyon analizinin sonuçları sunulmaktadır.

Tablo 10

Bilişsel empati hiyerarşik regresyon modeli

Yordayıcı	B	SE	β	t	p
Adım 1: Kontrol Değişkenleri
Yaş	-5.89	5.99	-.07	-0.98	.326
Cinsiyet (ref = Erkek)
Kadın	4.21	1.23	.21	3.42	< .001
En Yüksek Eğitim Düzeyi (ref = Üniversite dışı)
Üniversite	0.21	1.28	.01	0.17	.868
Aylık Harcama (ref = 0–15,000 TL)
15,001–30,000 TL	1.88	1.14	.11	1.64	.102
30,001–45,000 TL	0.28	1.52	.01	0.19	.853
45,000 TL üzeri	3.60	1.60	.15	2.25	.025
Adım 2: Temel Yordayıcılar
Kitaplar	1.37	0.67	.12	2.04	.043
ECQ	0.09	0.04	.20	2.44	.015
STAI–S	0.01	0.05	.01	0.16	.875
STAI–T	-0.16	0.08	-.18	-2.05	.041
Adım 3: Etkileşim Terimleri
Kitaplar × ECQ	-0.02	0.05	-.03	-0.40	.688
Kitaplar × STAI–S	0.00	0.00	.00	-0.06	.954
Kitaplar × STAI–T	0.00	0.00	-.03	-0.40	.690

Not. Adım 1: F(6, 251) = 3.51, p = .002, R² = .08.

Adım 2: ΔR² = .04, F_change(4, 247) = 3.05, p_change = .018;

F(10, 247) = 3.39, p < .001, R² = .12.

Adım 3: ΔR² = .00, F_change(3, 244) = 0.14, p_change = .935;

F(13, 244) = 2.62, p = .002, R² = .12.

Demografik kontrol değişkenleri bilişsel empatideki varyansın %8’ini açıklamıştır, R² = .08, F(6, 251) = 3.51, p = .002. Kadın olmak daha yüksek bilişsel empatiyi yordamış (β = .21, p < .001); daha yüksek aylık harcama (45,000 TL üzeri) da daha yüksek puanlarla ilişkili bulunmuştur (β = .15, p = .025). Diğer ortak değişkenler anlamlı değildir (|β| ≤ .11, ps ≥ .102). Temel yordayıcıların eklenmesi varyansın %4’lük ek bir bölümünü açıklamıştır, ΔR² = .04, F_change(4, 247) = 3.05, p_change = .018; toplam R² = .12, F(10, 247) = 3.39, p < .001. Daha yüksek varoluşsal kaygılar (β = .20, p = .015), daha fazla okunan kitap sayısı (β = .12, p = .043) ve daha düşük sürekli kaygı (β = –.18, p = .041) daha yüksek bilişsel empatiyi anlamlı düzeyde yordamış; durumluk kaygı ise anlamlı bulunmamıştır (β = .01, p = .875). Etkileşim terimleri model uyumunu iyileştirmemiştir, ΔR² = .00, F_change(3, 244) = 0.14, p_change = .935; nihai R² = .12, F(13, 244) = 2.62, p = .002. Hiçbir etkileşim terimi anlamlılığa ulaşmamıştır (|β| ≤ .03, ps ≥ .688). Demografik değişkenler kontrol edildikten sonra bilişsel empati, varoluşsal kaygılar, edebiyata maruz kalma ve sürekli kaygı tarafından anlamlı düzeyde yordanmış; etkileşimler ise ek açıklayıcı değer sağlamamıştır.

4.3.4. Duygulanımsal Empati

Tablo 11’de duygulanımsal empatiyi yordayan hiyerarşik regresyon analizinin sonuçları sunulmaktadır.

Tablo 11
Duygulanımsal empati hiyerarşik regresyon modeli

Yordayıcı	B	SE	β	t	p
Adım 1: Kontrol Değişkenleri
Yaş	-0.71	3.87	-.01	-0.18	.854
Cinsiyet (ref = Erkek)
Kadın	5.21	0.80	.38	6.54	< .001
En Yüksek Eğitim Düzeyi (ref = Üniversite dışı)
Üniversite	-0.38	0.83	-.03	-0.46	.643
Aylık Harcama (ref = 0–15,000 TL)
15,000–30,000 TL	-0.14	0.74	-.01	-0.19	.850
30,000–45,000 TL	0.72	0.99	.05	0.73	.466
45,000 TL üzeri	1.89	1.03	.12	1.82	.069
Adım 2: Temel Yordayıcılar
Kitaplar	0.99	0.42	.13	2.34	.020
ECQ	0.03	0.02	.11	1.49	.137
STAI–S	0.02	0.03	.03	0.49	.624
STAI–T	0.09	0.05	0.15	1.76	.080
Adım 3: Etkileşim Terimleri
Kitaplar × ECQ	-0.03	0.03	-.08	-1.12	.262
Kitaplar × STAI–S	0.00	0.00	.02	0.33	.744
Kitaplar × STAI–T	0.00	0.00	.07	1.02	.308

Not. Adım 1: F(6, 251) = 8.59, p < .001, R² = .17.

Adım 2: ΔR² = .08, F_change(4, 247) = 6.95, p_change < .001;

F(10, 247) = 8.42, p < .001, R² = .25.

Adım 3: ΔR² = .01, F_change(3, 244) = 0.92, p_change = .430;

F(13, 244) = 6.69, p < .001, R² = .26.

Kontrol değişkenleri duygulanımsal empatideki varyansın %17’sini açıklamıştır, R² = .17, F(6, 251) = 8.59, p < .001. Kadın olmak güçlü bir pozitif yordayıcıdır (β = .38, p < .001); yaş, eğitim ve gelir grupları ise anlamlı değildir (|β| ≤ .12, ps ≥ .069). Temel yordayıcıların eklenmesi açıklanan varyansı %8 artırmıştır, ΔR² = .08, F_change(4, 247) = 6.95, p_change < .001 ve R² = .25, F(10, 247) = 8.42, p < .001 değerlerine ulaşılmıştır. Edebiyata maruz kalma anlamlı bir pozitif yordayıcıdır (β = .13, p = .020); sürekli kaygı ise sınırda pozitif bir ilişki göstermiştir (β = .15, p = .080). Varoluşsal kaygılar ve durumluk kaygı anlamlı değildir (|β| ≤ .11, ps ≥ .137). Etkileşim terimleri açıklanan varyansa yalnızca %1 eklemiştir, ΔR² = .01, F_change(3, 244) = 0.92, p_change = .430 ve hiçbir etkileşim anlamlı bulunmamıştır (|β| ≤ .08, ps ≥ .262). Genel olarak duygulanımsal empati kadınlarda ve edebiyata daha fazla maruz kalanlarda daha yüksek bulunmuş; sürekli kaygı ise anlamlılık düzeyine ulaşmayan, sınırda pozitif bir ilişki göstermiştir.

4.3.5. Ötekiler

Tablo 12’de Ötekiler puanını yordayan hiyerarşik regresyon analizinin sonuçları sunulmaktadır.

Tablo 12
Ötekiler hiyerarşik regresyon modeli

Yordayıcı	B	SE	β	t	p
Adım 1: Kontrol Değişkenleri
Yaş	2.18	3.80	.04	0.57	.567
Cinsiyet (ref = Erkek)
Kadın	1.85	0.78	.15	2.36	.019
En Yüksek Eğitim Düzeyi (ref = Üniversite dışı)
Üniversite	0.57	0.81	.05	0.70	.486
Aylık Harcama (ref = 0–15,000 TL)
15,001–30,000 TL	-0.51	0.73	-.05	-0.71	.480
30,001–45,000 TL	-0.54	0.97	-.04	-0.56	.579
45,000 TL üzeri	0.34	1.02	.02	0.33	.739
Adım 2: Temel Yordayıcılar
Kitaplar	0.48	0.43	.07	1.12	.265
ECQ	0.06	0.02	.23	2.75	.006
STAI–S	0.02	0.03	.06	0.78	.434
STAI–T	-0.18	0.05	-.33	-3.61	< .001
Adım 3: Etkileşim Terimleri
Kitaplar × ECQ	-0.04	0.03	-.10	-1.30	.196
Kitaplar × STAI–S	0.00	0.00	.00	0.04	.972
Kitaplar × STAI–T	0.00	0.00	-.05	-0.70	.482

Not. Adım 1: F(6, 251) = 1.46, p = .191, R² = .03.

Adım 2: ΔR² = .06, F_change(4, 247) = 4.12, p_change = .003;

F(10, 247) = 2.57, p = .006, R² = .09.

Adım 3: ΔR² = .01, F_change(3, 244) = 0.94, p_change = .423;

F(13, 244) = 2.19, p = .001, R² = .10.

Demografik değişkenler Ötekiler puanındaki varyansın %3’ünü açıklamıştır, R² = .03, F(6, 251) = 1.46, p = .191. Kontrol değişkenlerinin hiçbiri anlamlılık düzeyine ulaşmamıştır (|β| ≤ .15, ps ≥ .019). Temel yordayıcıların eklenmesi açıklanan varyansı %6 artırmıştır, ΔR² = .06, F_change(4, 247) = 4.12, p_change = .003; toplam R² = .09, F(10, 247) = 2.57, p = .006. Daha yüksek varoluşsal kaygılar daha yüksek Ötekiler puanlarını anlamlı düzeyde yordamış (β = .23, p = .006); daha yüksek sürekli kaygı ise daha düşük puanlarla ilişkili bulunmuştur (β = –.33, p < .001). Okunan kitap sayısı ve durumluk kaygı anlamlı değildir (|β| ≤ .08, ps ≥ .153). Etkileşim terimleri varyansa yalnızca %1 eklemiştir, ΔR² = .01, F_change(3, 244) = 0.94, p_change = .423; nihai R² = .10, F(13, 244) = 2.19, p = .001. Hiçbir etkileşim anlamlılığa ulaşmamıştır (|β| ≤ .10, ps ≥ .196). Genel olarak daha yüksek varoluşsal kaygılar ve daha düşük sürekli kaygı daha güçlü Ötekiler puanlarıyla ilişkili bulunurken edebiyata maruz kalma ve bunun etkileşimleri anlamlı etkiler göstermemiştir.

4.3.6. Kendilik

Tablo 13’te Kendilik puanını yordayan hiyerarşik regresyon analizinin sonuçları sunulmaktadır.

Tablo 13
Kendilik hiyerarşik regresyon modeli

Yordayıcı	B	SE	β	t	p
Adım 1: Kontrol Değişkenleri
Yaş	15.14	5.17	.22	2.93	.004
Cinsiyet (ref = Erkek)
Kadın	-0.37	1.06	-.02	-0.34	.731
En Yüksek Eğitim Düzeyi (ref = Üniversite dışı)
Üniversite	-0.87	1.10	-0.06	-0.79	.430
Aylık Harcama (ref = 0–15,000 TL)
15,000–30,000 TL	-0.97	0.99	-.07	-0.98	.329
30,000–45,000 TL	-0.27	1.31	-.01	-0.20	.838
45,000 TL üzeri	-0.28	1.38	-.01	-0.21	.837
Adım 2: Temel Yordayıcılar
Kitaplar	-0.02	0.47	.00	-0.04	.964
ECQ	-0.11	0.02	-.30	-4.39	< .001
STAI–S	0.02	0.03	.03	0.47	.637
STAI–T	-0.30	0.06	-.40	-5.47	< .001
Adım 3: Etkileşim Terimleri
Kitaplar × ECQ	0.03	0.03	.06	0.92	.358
Kitaplar × STAI–S	0.00	0.00	-.08	-1.26	.209
Kitaplar × STAI–T	0.00	0.00	-.06	-0.93	.352

Not. Adım 1: F(6, 251) = 1.74, p = .113, R² = .04.

Adım 2: ΔR² = .37, F_change(4, 247) = 38.04, p_change < .001;

F(10, 247) = 16.87, p < .001, R² = .41.

Adım 3: ΔR² = .01, F_change(3, 244) = 0.89, p_change = .445;

F(13, 244) = 13.17, p < .001, R² = .41.

Demografik değişkenler Kendilik puanındaki varyansın %4’ünü açıklamıştır R² = .04, F(6, 251) = 1.74, p = .113. Yaş daha yüksek Kendilik puanlarını anlamlı düzeyde yordamış (β = .22, p = .004); cinsiyet, eğitim ve aylık harcama ise anlamlı değildir (|β| ≤ .07, ps ≥ .329). Temel yordayıcıların eklenmesi açıklanan varyansı belirgin biçimde artırmıştır, ΔR² = .37, F_change(4, 247) = 38.04, p_change < .001; toplam R² = .41, F(10, 247) = 16.87, p < .001. Daha yüksek varoluşsal kaygılar (β = –.30, p < .001) ve daha yüksek sürekli kaygı (β = –.40, p < .001) daha düşük Kendilik puanlarını yordarken okunan kitap sayısı ve durumluk kaygı anlamlı değildir (|β| ≤ .03, ps ≥ .637). Etkileşim terimleri modeli iyileştirmemiştir, ΔR² = .01, F_change(3, 244) = 0.89, p_change = .445; nihai R² = .41, F(13, 244) = 13.17, p < .001. Hiçbir etkileşim anlamlılığa ulaşmamıştır (|β| ≤ .08, ps ≥ .209). Genel olarak daha ileri yaştaki katılımcılar daha yüksek Kendilik puanları bildirirken varoluşsal kaygılar ve sürekli kaygı daha düşük puanlarla ilişkili bulunmuştur; edebiyata maruz kalma, durumluk kaygı ve bunların etkileşimleri güvenilir etkiler göstermemiştir.