@mastersthesis{bal2025literary,
  author = {Bal, Onur},
  title = {Literary Work Readership and Its Relationship with Mentalisation and Empathy},
  school = {Yeditepe University},
  year = {2025},
  type = {Master's thesis},
  url = {https://onurbal.com/en/academics/thesis/}
}

5.3. Klinik Çıkarımlar

Giderek artan sayıda deneysel ve klinik araştırma, edebî kurgunun terapötik potansiyelini desteklemektedir. Randomize kontrollü çalışmalar, popüler kurgu veya kurgu dışı metinlerle karşılaştırıldığında edebî metinlere kısa süreli maruz kalmanın Zihin Kuramı ve duygu atfetme görevlerindeki performansı artırabildiğini göstermiştir (Kidd ve Castano, 2013; Pino ve Mazza, 2016). Bu bulgular çoğunlukla, okurların sosyal deneyimleri simüle etmesini sağladığı düşünülen anlatıya kapılma ve karakterle özdeşleşme gibi mekanizmalarla açıklanmaktadır. Nörogörüntüleme çalışmaları da bu açıklamayı desteklemekte; hem edebî okuma hem de sosyal biliş görevleri sırasında varsayılan mod ağının (zihinselleştirme ve otobiyografik akıl yürütmeyle yakından ilişkili bir ağ) etkinleştiğini göstermektedir (Mar, 2011; Tamir ve ark., 2016).

Birleşik Krallık’taki “Get into Reading” programı gibi müdahalelerde, depresif belirtileri olan katılımcıların duygu durumunda ve kişiler arası bağlılıklarında iyileşmeler bildirilmiştir. Bu etkiler, kolaylaştırılmış grup içi düşünme sürecine ve karmaşık karakterlerle özdeşleşmeye bağlanmıştır (Dowrick ve ark., 2012). Otizm spektrumundaki gruplarda, rehberli edebî okumanın, özellikle düşünüm odaklı yazma veya terapist eşliğindeki tartışmayla birleştirildiğinde, “çifte empati” olarak adlandırılan sorun bağlamında karşılıklı anlayışı ve ortak bir duygusal söz dağarcığını geliştirdiği gösterilmiştir (Chapple ve ark., 2021).

Bu çalışma, edebî metinlere maruz kalmanın empati üzerindeki etkilerini düzenlemede varoluşsal kaygının rolünü vurgulayarak söz konusu literatüre katkıda bulunmaktadır. Edebî metinlere maruz kalma tek başına daha yüksek bilişsel ve duygusal empatiyi yordarken, daha fazla varoluşsal kaygı bildiren bireylerin bundan yararlanma olasılığının özellikle yüksek olduğu görülmüştür. Bu durum, yaşamın nihai kaygıları üzerine düşünerek etkileşime girmenin okurun kurgusal ötekilere açıklığını artırabileceğini düşündürmektedir. Bu bulgu, kurgunun empatik etkisini varoluşçu bir çerçeveye yerleştirmektedir. Ayrıca Dostoyevski, Camus veya Kafka’nın romanları gibi varoluşsal temalı romanlara maruz kalmanın anlam oluşturma sürecini harekete geçirebildiğini ve yaşamda amaç duygusunu artırabildiğini gösteren çalışmalarla örtüşmektedir (Landau ve ark., 2011).

Bu örneklemde edebî metinlere maruz kalma ile zihinselleştirme arasında bir ilişki bulunmamış olsa da önceki çalışmalar, bağlamı zengin biçimde kurulmuş kurgunun zihinselleştirme güçlükleri yaşayan gruplar için yine de klinik değer taşıyabileceğini düşündürmektedir. Örneğin, Zihinselleştirme Temelli Terapi’de (Mentalisation-Based Therapy, MBT) edebî anlatılar, danışanların karmaşık kişiler arası güdüleri güvenli bir mesafeden inceleyebilecekleri düzenlenmiş bir alan işlevi görebilir. Genellikle düzenlenemeyen duygulanım ve bozulmuş düşünüm işleviyle nitelenen sınırda veya narsisistik özelliklere sahip bireylerde, özenle seçilmiş kurgu eserleri terapötik rehberlik veya yapılandırılmış günlük tutmayla birlikte kullanıldığında zihinselleştirme kapasitelerinin yeniden etkinleştirilmesini ve pekiştirilmesini destekleyebilir (Bateman ve Fonagy, 2016). Bu tür bağlamlarda vurgu, okuma miktarından ziyade okurun anlatının psikolojik derinliğiyle etkin biçimde etkileşime girmesi üzerindedir.

Birlikte değerlendirildiğinde, bu çalışmanın bulguları edebî kurgunun, özellikle anlam oluşturmayı ve kişinin kendisini ve başkalarını anlamasını önceleyen terapötik çerçevelere dâhil edildiğinde, empatiyi geliştirmek ve varoluşsal düşünümü kolaylaştırmak için değerli bir araç olabileceğini düşündürmektedir.