@mastersthesis{bal2025literary,
  author = {Bal, Onur},
  title = {Literary Work Readership and Its Relationship with Mentalisation and Empathy},
  school = {Yeditepe University},
  year = {2025},
  type = {Master's thesis},
  url = {https://onurbal.com/en/academics/thesis/}
}

5.2. Zihinselleştirme ve Edebiyatla Temas

Hipotez 4’ün aksine, edebiyatla temas ne genel düzeyde ne de benlik ve başkaları yönelimli bileşenlerde zihinselleştirmeyi anlamlı biçimde yordamıştır. Demografik değişkenler, varoluşsal kaygılar ve kaygı kontrol edildikten sonra, edebî kurgu listesinden okunan kitap sayısı modellerin hiçbirinde bağımsız etki veya etkileşim etkisi göstermemiştir. Bu bulgular, edebî kurgu ile gelişmiş Zihin Kuramı becerileri arasında yaygın olarak öne sürülen ilişkiyi, özellikle de MentS gibi zihinselleştirme ölçümlerinin değerlendirdiği beceriler bakımından sorgulamaktadır. Bu sonuçlar, edebiyatla etkileşimin, özellikle başkalarının niyetlerini ve bakış açılarını anlama bakımından zihinselleştirme kapasitesini geliştirdiği yönündeki önceki iddialarla çelişmektedir. Olası açıklamalardan biri, katılımcıların bu eserleri okumuş olduklarına ilişkin hatırlamalarının, zihinselleştirme becerisini etkileyebilecek güncel veya yoğun katılıma dayalı okuma alışkanlıklarını yansıtmaması olabilir.

Edebiyatla temas anlamlı bir yordayıcı olarak ortaya çıkmamış olsa da, sürekli kaygı ve varoluşsal kaygılar zihinselleştirme puanlarıyla güçlü biçimde ilişkili bulunmuş ve alt boyutlar arasında farklı örüntüler göstermiştir. Özellikle, benlik yönelimli zihinselleştirme hem varoluşsal kaygılar (β = -.30) hem de sürekli kaygı (β = -.40) tarafından güçlü ve negatif yönde yordanmıştır. Bu bulgu, artan içsel sıkıntının veya varoluşsal belirsizliğin kişinin kendi zihinsel durumları üzerine düşünme kapasitesini zayıflatabileceğini düşündürmektedir. Buna karşılık, başkaları yönelimli zihinselleştirme varoluşsal kaygılar tarafından pozitif yönde (β = .23), sürekli kaygı tarafından ise negatif yönde (β = –.33) yordanmıştır. Bu durum, varoluşsal meselelerin farkında olmanın bireyleri başkalarının iç dünyalarına karşı daha duyarlı hâle getirebileceğine, kronik kaygının ise bu süreci engelleyebileceğine işaret etmektedir.

Yaş da benlik yönelimli ve genel zihinselleştirme modellerinde anlamlı bir yordayıcı olarak ortaya çıkmış; daha ileri yaştaki katılımcılar daha yüksek düşünümsel kapasite bildirmiştir. Erkek cinsiyeti, genel ve başkaları yönelimli alanlarda daha düşük zihinselleştirme puanlarıyla ilişkili bulunmuştur. Eğitim düzeyi ve gelir, zihinselleştirme sonuçlarının hiçbirine anlamlı katkıda bulunmamıştır. Edebiyatla temas ile varoluşsal kaygılar veya kaygı arasındaki etkileşim terimlerinin hiçbiri anlamlılık düzeyine ulaşmamış ve modellerin açıklayıcı gücünü artırmamıştır.

Özetle bu bulgular, zihinselleştirmenin, özellikle benlikle ve başkalarıyla ilişkili boyutlarında, edebiyatla etkileşimden çok psikolojik sıkıntı ve varoluşsal duyarlılıkla bağlantılı olduğunu düşündürmektedir. Edebî kurgu empati kapasitesine katkıda bulunabilse de, zihinselleştirmenin düşünümsel boyutlarını desteklemedeki rolü bu çalışmanın bağlamında sınırlı görünmektedir.